Στη συζήτηση για την αντιμετώπιση των φυσικών καταστροφών κυριαρχούν συνήθως τα εναέρια μέσα, τα νέα πυροσβεστικά οχήματα, τα drones, οι καθαρισμοί, οι αντιπυρικές ζώνες και η ενίσχυση του Πυροσβεστικού Σώματος.
Όλα είναι απαραίτητα. Υπάρχει όμως ένας παράγοντας που παραμένει σε μεγάλο βαθμό αναξιοποίητος: η εκπαίδευση της ίδιας της κοινωνίας.
Η πραγματική πρόληψη μιας πυρκαγιάς δεν αρχίζει όταν εμφανιστούν οι πρώτες φλόγες ή όταν απογειωθούν τα εναέρια μέσα. Αρχίζει πολύ νωρίτερα, από το σπίτι, το σχολείο, τη γειτονιά, τον επαγγελματικό χώρο και τελικά από τον ίδιο τον πολίτη.
Η Πολιτική Προστασία είναι και κουλτούρα
Ένας αποτελεσματικός μηχανισμός Πολιτικής Προστασίας δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις δυνάμεις που καλούνται να αντιμετωπίσουν μια καταστροφή αφού αυτή εκδηλωθεί.
Χρειάζεται μια κοινωνία που γνωρίζει πώς μπορεί να προκληθεί μια πυρκαγιά, ποιες δραστηριότητες πρέπει να αποφεύγονται σε ημέρες υψηλού κινδύνου, πώς προετοιμάζεται μια κατοικία και πώς αντιδρούμε σωστά όταν απειλείται μια περιοχή.
Ακόμη και ο καλύτερος επιχειρησιακός μηχανισμός βρίσκεται σε μειονεκτική θέση όταν καλείται συνεχώς να αντιμετωπίζει περιστατικά που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί.
Εκπαίδευση από τις μικρές ηλικίες
Η αλλαγή νοοτροπίας χρειάζεται να ξεκινήσει από το σχολείο.
Από το Νηπιαγωγείο και το Δημοτικό μπορούν να καλλιεργηθούν απλές αλλά ουσιαστικές αρχές σχετικά με τη φωτιά, το περιβάλλον και την προσωπική ασφάλεια.
Στο Γυμνάσιο και το Λύκειο η εκπαίδευση μπορεί να επεκταθεί σε θέματα Πολιτικής Προστασίας, πρώτων βοηθειών, οργανωμένης απομάκρυνσης, εθελοντισμού και αντιμετώπισης φυσικών καταστροφών.
Δεν πρόκειται απλώς για «πυροσβεστική ενημέρωση». Είναι γνώσεις που μπορούν κάποια στιγμή να προστατεύσουν μία οικογένεια ή ακόμη και να σώσουν μια ανθρώπινη ζωή.
Το Πυροσβεστικό Σώμα πιο κοντά στην κοινωνία
Το Πυροσβεστικό Σώμα διαθέτει μεγάλη επιχειρησιακή εμπειρία και ανθρώπους με εξειδικευμένη γνώση, η οποία μπορεί να αξιοποιηθεί πολύ περισσότερο στον τομέα της πρόληψης.
Η παρουσία πυροσβεστών σε σχολεία, Δήμους, συλλόγους, επιχειρήσεις και περιοχές υψηλού κινδύνου θα μπορούσε να αποτελέσει μόνιμο μέρος μιας εθνικής πολιτικής ενημέρωσης.
Όχι μόνο λίγο πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου, αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.
Από το Νηπιαγωγείο μέχρι τα ΚΑΠΗ
Η ενημέρωση δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στους μαθητές.
Ένα οργανωμένο πρόγραμμα Πολιτικής Προστασίας πρέπει να απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες: παιδιά, φοιτητές, γονείς, επαγγελματίες, κατοίκους περιοχών που γειτνιάζουν με δάση, ηλικιωμένους και ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η εκπαίδευση όσων ζουν σε περιοχές μίξης δάσους και οικισμού, όπου η σωστή προετοιμασία μιας κατοικίας και η γνώση των διαδικασιών ασφαλούς απομάκρυνσης μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές.
Ένα Εθνικό Πρόγραμμα Πυροσβεστικής Παιδείας
Η χώρα θα μπορούσε να αποκτήσει ένα μόνιμο Εθνικό Πρόγραμμα Πυροσβεστικής Παιδείας και Κοινωνικής Ετοιμότητας, με κοινό εκπαιδευτικό υλικό και διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης ανά ηλικία και κοινωνική ομάδα.
Σε αυτό θα μπορούσαν να συνεργάζονται το Πυροσβεστικό Σώμα, η Πολιτική Προστασία, η εκπαιδευτική κοινότητα, οι Δήμοι και οι Περιφέρειες, επιστημονικοί φορείς και οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών.
Παράλληλα, τακτικές ασκήσεις ετοιμότητας στις τοπικές κοινωνίες θα μπορούσαν να μετατρέψουν τη θεωρητική γνώση σε πραγματική εμπειρία.
Ο πολίτης μέρος της πρόληψης – όχι της κατάσβεσης
Ο εκπαιδευμένος πολίτης δεν καλείται να αντικαταστήσει τον πυροσβέστη ούτε να επιχειρεί χωρίς εκπαίδευση μέσα σε ένα μέτωπο.
Ο ρόλος του είναι διαφορετικός: να γνωρίζει, να προλαμβάνει, να ενημερώνει έγκαιρα, να ακολουθεί τις οδηγίες των Αρχών και να συμμετέχει οργανωμένα εκεί όπου μπορεί να προσφέρει με ασφάλεια.
Αντίστοιχα, οι κατάλληλα εκπαιδευμένοι εθελοντές μπορούν να προσφέρουν σημαντική βοήθεια στην ενημέρωση, στην υποστήριξη πληγέντων, στη διαχείριση ανθρωπιστικής βοήθειας και σε πολλές ακόμη δράσεις που επιτρέπουν στο μάχιμο προσωπικό να παραμένει προσηλωμένο στο επιχειρησιακό του έργο.
Η ατομική ευθύνη δεν αντικαθιστά την ευθύνη της Πολιτείας
Η ανάγκη για μεγαλύτερη ατομική και κοινωνική υπευθυνότητα δεν μειώνει σε καμία περίπτωση τις υποχρεώσεις του κράτους.
Η Πολιτεία οφείλει να διαθέτει επαρκές προσωπικό και μέσα, να οργανώνει την πρόληψη, να διαχειρίζεται τα δάση, να πραγματοποιεί τους απαραίτητους ελέγχους και να επενδύει στη σύγχρονη τεχνολογία.
Ταυτόχρονα όμως, η προστασία μιας χώρας από τις πυρκαγιές δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική υπόθεση του Πυροσβεστικού Σώματος.
Η αμέλεια ενός ανθρώπου μπορεί μέσα σε λίγα λεπτά να κινητοποιήσει εκατοντάδες πυροσβέστες, δεκάδες οχήματα και εναέρια μέσα.
Η επένδυση πρέπει να αρχίζει από το «πριν»
Για χρόνια η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στο τι γίνεται αφού ξεσπάσει μια μεγάλη πυρκαγιά.
Πόσα αεροσκάφη επιχειρούν, πόσα οχήματα έχουν κινητοποιηθεί, πόσοι πυροσβέστες βρίσκονται στο μέτωπο και ποιες ζημιές έχουν προκληθεί.
Η επόμενη μεγάλη επένδυση της Πολιτικής Προστασίας πρέπει να γίνει πριν από όλα αυτά.
Στην εκπαίδευση.
Στην ενημέρωση.
Στην πρόληψη.
Στην ετοιμότητα.
Σε μια χώρα που κάθε χρόνο βρίσκεται αντιμέτωπη με δασικές πυρκαγιές, σεισμούς, πλημμύρες και ακραία καιρικά φαινόμενα, μια εκπαιδευμένη κοινωνία αποτελεί από μόνη της ένα ισχυρό μέσο Πολιτικής Προστασίας.
Γιατί η πραγματική Πολιτική Προστασία δεν ξεκινά όταν ακουστεί η πρώτη σειρήνα.
Ξεκινά πολύ νωρίτερα. Ξεκινά από την Παιδεία.
